Wanneer is een archeologienota verplicht?

Je dient een aanvraag in voor een omgevingsvergunning. De architect heeft de plannen bijna klaar, de gemeente is gecontacteerd en dan valt het woord archeologienota. Wat is dat precies? En moet jij er iets mee?

Wat is een archeologienota?

Een archeologienota is een verplichte bijlage bij bepaalde aanvragen voor een omgevingsvergunning. Ze wordt opgesteld door een erkend archeoloog en beschrijft wat er mogelijk archeologisch te verwachten valt op jouw terrein en hoe daarmee omgegaan wordt voor de geplande werken kunnen starten.

In de praktijk start de archeoloog met een bureauonderzoek: een studie op basis van bestaande bronnen, kaarten en databanken. Soms volgt daarna onderzoek op het terrein zelf, zoals boringen of proefsleuven. Het resultaat wordt voorgelegd aan het Agentschap Onroerend Erfgoed, dat er al dan niet akte van neemt. Dat rapport heb je nodig om je vergunningsdossier te vervolledigen.

Wanneer is het verplicht?

Of je een archeologienota nodig hebt, hangt grotendeels af van drie factoren: de ligging van je terrein, de oppervlakte van je perceel en de grootte van de geplande bodemingreep. De regels verschillen naargelang het om een stedenbouwkundig of een verkavelingsdossier gaat.

• Beschermde archeologische site
  Ligt je terrein op een beschermde archeologische site? Dan is een archeologienota altijd verplicht, ongeacht de oppervlakte.

• Vastgestelde archeologische zone
  In zones waar het Agentschap Onroerend Erfgoed een hoge archeologische verwachting heeft vastgesteld, gelden strengere regels. Bij een verkavelingsvergunning is een archeologienota verplicht vanaf een perceeloppervlakte van 300 m². Bij een stedenbouwkundige vergunning vanaf een perceeloppervlakte van 300 m² en een vergunningsplichte ingreep van 100 m².

• Buiten een vastgestelde archeologische zone of beschermde archeologische site
  Ligt je terrein volledig buiten een beschermde site of vastgestelde zone? Dan geldt er een drempel van 3.000 m² perceeloppervlakte bij verkavelingen. Voor bouwdossiers hangt het af van de bestemming. In woon- of recreatiegebied is een archeologienota pas verplicht bij een perceeloppervlakte van meer dan 3.000 m² én een bodemingreep van meer dan 1.000 m². In andere bestemmingszones geldt de verplichting enkel bij een ingreep vanaf 5.000 m².

Uittreksel uit het Geoportaal van de Vlaamse overheid met aanduiding van o.a. vastgestelde archeologische zones, GGA, archeologienota’s, enz.

Wanneer is het niet verplicht?

In gebieden die zijn aangeduid als 'Gebieden Geen Archeologie' (GGA) is geen archeologienota nodig. Hetzelfde geldt voor werken die volledig binnen het gabarit van bestaande lijninfrastructuur blijven of voor oppervlakkige reliëfwijzigingen (die kaderen in verbeterd bodembeheer) in landbouwgebied. Ook bijstellingen van verkavelingsvergunningen die geen werken met zich gaan meebrengen zijn vrijgesteld.

Hoe check je het zelf?

Via het Geoportaal van Onroerend Erfgoed kun je opzoeken of jouw terrein in een beschermde site, een vastgestelde zone of een 'Gebied Geen Archeologie' (GGA) ligt. Het Agentschap Onroerend Erfgoed biedt ook een handig beslissingsschema aan waarmee je stap voor stap kunt nagaan of een archeologienota in jouw situatie verplicht is.

Maar eerlijk: die beslissingsbomen zijn niet altijd even eenvoudig te interpreteren. Want het is het niet altijd zwart-wit. Wat als 95% van je terrein in GGA ligt? Wat als je als gemeente het fietspad verbreedt en het gabarit volgt maar er net een meter buiten valt?

Wat als je het negeert?

Een archeologienota is dus in sommige gevallen is verplichte bijlage bij je vergunningsaanvraag. Meer nog, wanneer het Agentschap akte neemt van de archeologienota, worden de aanbevelingen die erin staan ook een bindende voorwaarde bij je omgevingsvergunning. Die voorwaarden niet naleven is een inbreuk op het Onroerenderfgoeddecreet. Het is dus geen stap die je kunt overslaan of uitstellen.

Wat kun je doen?

De sleutel is: informeer je vroeg. Hoe eerder je weet of archeologie een rol speelt in je project, hoe beter je het kunt inplannen in je werking, je budget en je planning. Dat voorkomt verrassingen op het moment dat je het echt kan missen.

Wil je weten of jouw project onder de verplichting valt en wat dat concreet betekent op vlak van timing en budget voor jouw project? Neem dan vrijblijvend contact op.